MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI AKARYAKIT İKMAL VE NATO POL TESİSLERİ İŞLETME BAŞKANLIĞI AKARYAKIT ÖLÇÜ VE STOK İŞLEMLERİ YÖNETMELİĞİ

    Resmi Gazete Tarihi: 10/12/2002

    Resmi Gazete Sayısı: 24959

    Milli Savunma Bakanlığından:

    Amaç

    Madde 1 - Bu Yönetmeliğin amacı, Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri İşletme Başkanlığı işletmelerindeki akaryakıt ölçü ve stok işlemlerinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesidir.

    Kapsam

    Madde 2 - Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri İşletme Başkanlığı işletmelerince akaryakıt ölçü ve stok işlemlerinin yürütülmesinde bu Yönetmelik uygulanır.

    Tanımlar

    Madde 3 - Bu Yönetmelik ile ilgili tanımlar aşağıda açıklanmıştır:

    a) Akaryakıt: Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri İşletme Başkanlığınca ithal edilen yada rafinerilerden alınan petrol ürünleridir (100/130 Avgas, F-57, Mogaz, JP-4, JP-5, JP-8, Motorin, Jet A-1, Gazyağı, Kalorifer yakıtı, Fueloil ve diğer askeri yakıtlar).

    b) Şeritmetre: Tanklardaki akaryakıtın yüksekliğini belirlemek için dip veya boşluk ölçüsü almada kullanılan, şaküllü, kabartmalı, milimetre taksimatlı metredir.

    c) Şakül: Şeritmetreyi gergin tutmak ve tank dibindeki sludge (Tortu) geçmek için yeterli ağırlığı ve milimetrik taksimatı olan, fırdöndü ile şeritmetreye bağlanmış, özel şaküllü pirinçten yapılmış bir ağırlıktır.

    ç) Dalgıç: Akaryakıtın evsafını kontrol etmek maksadıyla tanklardan numune almak için kullanılan alt kısmına belirli ağırlık konulmuş bakır veya pirinç kap (Ağız kısmına mantar konulmak suretiyle istenilen seviyeden numune alınması sağlanabilir).

    d) Dansimetre (Areometre-Yoğunluk ve Kesafet Ölçer): Sıvıların yoğunluğunu (özgül ağırlığını) tespit etmekte kullanılan alettir.

    e) Ebrüvet (Mezür): Yoğunluk tespitlerinde yakıt konulan silindir şeklindeki cam kaptır.

    f) Su Macunu: Su ile temas ettiğinde renk değiştiren macundur.

    g) Yakıt Macunu: Yakıt ile temas ettiğinde renk değiştiren macundur.

    ğ) Tank Termometresi: Akaryakıtın tank içi ısısını belirlemeye yarayan yakıt hazneli termometredir.

    h) Ölçü Deliği: Tankın üzerinde bulunan ve ölçü almaya yarayan deliktir.

    ı) Menhol Kapağı: Tank temizlik ve kontrol işlemleri esnasında tank içini görebilmek veya tank içine girmek amacıyla kullanılan kapaklardır.

    i) Referans Noktası: Tankın en üstünde genellikle ölçü alma deliğinin içinde şerit metre ile alınacak ölçünün başlangıç yerini gösteren bir sabit nokta veya işarettir.

    j) Referans Derinliği: Referans noktasından tankın en dibindeki referans plakasına kadar olan mesafedir. Bu mesafeye vuruş noktası da denilir. Referans derinliği ölçü almalarda devamlı kullanılacağından ölçü deliğine çok yakın görülebilecek bir yere hiç silinmeyecek şekilde yazılır.

    k) Referans Pleyti: Tankın en dibinde, izdüşüm olarak ölçü alma deliğinin alt hizasında tank cidarına kaynaklı tam düz bir metal plakadır. İç ölçü ve su seviyesi belirlemelerinde kullanılır.

    l) Kesim: Ölçüsü alınacak petrol ürünü ile tankın dibindeki su tarafından şeritmetre veya şakül üzerindeki izdir.

    m) İç Ölçü: Tank içindeki yakıtın yüzey seviyesinden tankın dibindeki referans pleytine kadar olan ürün derinliğinin ölçüsüdür.

    n) Boşluk Ölçüsü: Ölçü alma deliğinin referans noktasından tank içindeki yakıtın yüzeyine kadar olan mesafenin ölçüsüdür.

    o) Açılış Ölçüsü: Bir tankın satışa veya doluma başlanmasından önceki ölçüsüdür.

    ö) Dip Suyu ve Tortusunun Ölçüsü: Tank dibindeki su ve tortu seviyesinin ölçüsüdür.

    p) Statik Elektrik: Akış dolayısıyla akaryakıt içindeki su damlacıklarının çökmesi ve hatta akaryakıt buharları içindeki toz ve mayi taneciklerinin birbirinden ayrılmaları esnasında teşekkül eden potansiyeldir. Sürtünme ile oluşan potansiyel elektriktir. Kıvılcım ve tutuşmaya yol açabilecek kadar büyük olabilir.

    r) Numune Şişesi: Dalgıç ile tanktan alınan numunenin muhafaza edildiği litrelik cam şişedir.

    s) Ortalama Numune: Gemi tanklarının her birinden ve her seviyesinden aynı miktarlarda alınan numuneler karışımıdır.

    ş) Her Seviyeden Numune: Dalgıcın (Mantarı kapalı olarak) tank çıkış deliği seviyesine kadar indirilip, daha sonra tapasının açılması ve hemen yukarıya çekilmesi ile alınan numunedir. Yukarı çekiş süratinin, dalgıç yakıt seviyesinin üstüne çıktığında %80- 90 oranında dolu olacak şekilde ayarlanması gerekir.

    t) Spot Numune: Tankın herhangi bir yerinden tapalı kapla alınan numunedir.

    u) Alt Numune: Tankın çıkış deliği hizasından tapalı kapla alınan numunedir. Bu numuneye çıkış numunesi de denir.

    ü) Karışık Numune: Tankın en az iki spot yerinden alınmış numunelerin aynı hacimsel miktarlarda karıştırılmasıyla elde edilen numunedir.

    v) Paçal Numune: Tankın üst orta ve alt noktalarından alınmış numunelerin eşit hacimdeki miktarlarda karıştırılması ile elde edilen numunedir.

    y) El Feneri: Gece tank ölçümlerinde yakıt üst seviyesinin tespitinde kullanılan exproof ve gazproof (elektrik ve gaz kaçağına karşı korumalı) fenerlerdir.

    z) Sludge (Tortu) Çubuğu: Tank dibinde kalan ürünün (Siyah üründe) yüksekliğini ölçmek için kullanılan pirinç çubuktur.

    aa) Kalibrasyon Cetveli: Tankların birim yüksekliğine isabet eden yakıtın litre cinsinden hacmini gösteren, her tank için ayrı hazırlanmış ve onaylanmış tablodur.

    ab) Kesafet (Yoğunluk/Dansite): Kesafet birim hacminin ağırlığıdır. Ağırlık/hacim, gr/cm3 veya kg/litre olarak ifade edilir.

    ac) Satış Kesafeti: +15

    C'daki net bir litre akaryakıtın kilogram cinsinden ağırlığıdır.

    aç) Kanuni kesafet: Akaryakıt dağıtım kuruluşlarınca iklim, bölge ve diğer koşullar göz önünde tutularak belirlenen akaryakıtın 15

    C'daki bir litresinin ortalama kilogram ağırlığıdır.

    ad) Paçal Dansite: Tankta mevcut olan yakıtın kesafeti ile aynı tanka gemiden tahliye edilen yakıtın karışımı sonunda bulunacak kesafettir.

    ae) ASTM Kitabı: Kesafet, hacim ve ağırlık faktörlerini bulmada kullanılan standartları ihtiva eden kitaptır.

    af) Giriş Fişi: Tanklara alınan yakıt miktarı ile ölçüm ve satışlar sonucunda meydana gelen fazlalıklar için düzenlenen ve örneğine EK-A'da yer verilen belgedir.

    ag) Çıkış Fişi: Tanklardan yapılan sevk ve satışlar ile ölçüm sonrası belirlenen eksiklikler için düzenlenen ve örneğine EK-B'de yer verilen belgedir.

    ağ) Yük Raporu: Rafinerilerden ve yükleme ünitelerinden gemiler ve boru hatları ile yapılan akaryakıt sevkiyatlarında tank ölçümlerine göre belirlenen yakıt miktarını gösteren belgedir.

    ah) Hamule Senedi (Konşimento): Malın gemiye yükletildiğini veya taşınmak üzere teslim alındığını ispata yarayan ve malı temsil eden kıymetli evraktır.

    aı) Tank Raporu: Ünite tanklarındaki günlük ölçü ve tespitler sonucunda belirlenen stok, ürün alımı, satış, sevk, fire ve fazlalıklar ile tanklar arası yakıt transferini dökümlü bir şekilde gösteren ve örneğine EK C'de yer verilen belgedir.

    ai) Günlük Hareket Cetveli: Yakıt cinslerine göre günlük toplam yakıt hareketlerinin gösterildiği ve örneğine EK-D'de yer verilen belgedir.

    Hukuki Dayanak

    Madde 4 - Bu Yönetmelik, 4636 sayılı Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri İşletme Başkanlığının Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanunun 12 nci maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.

    Sorumluluk

    Madde 5 - Ölçülerin sağlıklı alınmasından, doğru kesafet tespitinden ve akaryakıt stoklarından ölçü teknisyenleri, ünite baş teknisyenleri, işletme mühendisleri ile işletme ve depo müdürleri müteselsilen sorumludur.

    Bölge işletme şeflikleri, teknik işler şube müdürleri ile bölge müdürleri de belirtilen işlemlerin kontrolü ile görevlidirler.

    Ölçümden Önce Yapılacak İşler

    Madde 6 - Ölçümden önce yapılacak işler aşağıda belirtilmiştir.:

    a) Ölçü malzemeleri hazırlanır (Şeritmetre, yakıt ve su macunu, dalgıç, numune şişesi).

    b) Kıvılcım çıkmasına sebep olabilecek her türlü madeni eşya işletme sahası dışında bırakılır.

    c) Tankın etrafında dikkatlice dolaşılarak vanalar, salmastralar, flanşlar gözden geçirilir. Herhangi bir yakıt kaçağı varsa derhal gerekli müdahaleler yapılır.

    d) Tank merdivenine çıkmadan önce vücuttaki statik elektriği atabilmek için toprakla temas edilir.

    e) Fırtınalı havalarda, zorunlu haller dışında ölçüm yapılmaz.

    Ölçü Alma Esnasında Yapılacak İşler

    Madde 7 - Dip (iç) ve boşluk ölçümü olmak üzere iki çeşit ölçü alma yöntemi vardır.

    a) Dip (iç) Ölçüsü: Hareket halinde olmayan yüzer ve sabit tavanlı tanklarda bu yöntemle ölçü alınır. Ölçü kapağı açılırken hemen hemen tamamı zehirli ve yanıcı olan yakıt buharından etkilenmeyecek yönde durulur (Rüzgar arkaya alınır).

    Tankın ölçü alma deliğinde yazılı olan referans derinliğine bakılarak, tank içindeki yakıtın ve suyun tahmini yüksekliğine göre, şakül üzerine su macunu, şeritmetre üzerine ise ince bir tabaka halinde yakıt macunu sürülür.

    Sıkalasız yüzü devamlı olarak ölçü kapağına değdirilmek suretiyle şeritmetre tanka salınır ve şakülün sivri ucu dibe veya referans pleytine yavaşça dokununcaya kadar aşağıya indirilir. Şakülün yan yatarak ölçünün hatalı olmaması için tank referans noktasından yükseklik devamlı kontrol edilir.

    Yakıt ve su macunlarının renk değiştirmesi için bir süre (

    30 sn) beklenir. Şerit metre yine ölçü kapağına değdirilerek yukarıya çekilir. Yakıtın şeritmetre, suyun ise şakül üzerinde bıraktığı kesim izlerden okunan yakıt ve su seviyeleri bir deftere kaydedilir. Ölçüler devamlı aynı noktadan alınır.

    Bilahare, tankta mevcut yakıt seviyesinin sürekli olarak ortasında bulundurulan tank termometresi seri bir şekilde yukarı çekilir. Haznesindeki yakıtın dökülmemesi için yere dik olarak tutulur ve tank içi ısısı okunarak deftere kaydedilir. İlk kullanımdan önce ve senede en az bir defa bütün termometreler laboratuvarlarda standart (şahit) termometreler ile karşılaştırılır.

    Tank içi ısısının tespitinden sonra dalgıçla yakıtın dip, orta ve üst seviyelerinden ayrı ayrı numune alınır. Dip numune tank tabanının 50 cm yukarısından, orta numune yakıt seviyesinin ortasından, üst numune ise yakıt üst seviyesinin 50 cm altından alınır.

    Numune alınmasında dalgıç bir defa doldurulur, boşaltılır sonra gerçek numune alınarak, yakıt numune şişelerine boşaltılır. Ancak, numune konmadan önce bu şişeler yakıtla iyice çalkalanarak yıkanır.

    Tanklardan alınan numunelerin laboratuvarda veya zorunlu hallerde ölçüm odasında ebrüvet ve dansimetre yardımıyla önce ebrüvet ısısı ve kesafeti tespit edilir.

    Birden fazla tanktan numune alınması halinde şişeler üzerinde bulunan etiketlere tank numaraları kaydedilir.

    (Değişik paragraf: 24/02/2004-25383 S.R.G. Yön./1.mad) Tanka yakıt girişi olduğunda; hareket gören tanklardan her gün irtifa, hararet ve kesafet ölçüsü; hareket görmeyen tanklardan ise her gün irtifa alınır. Hareket görmeyen tanklardan irtifa, hararet ölçüsü ve kesafet ölçüsü de ayrıca, haftada en az bir kere tespit edilir.

    b) Boşluk Ölçüsü: Tanka ürün alımlarında yakıt taşmasına meydan vermemek için tankın alabileceği yakıt miktarını tespit etmek veya gemi tanklarında bulunan yakıt miktarını belirlemek için şeritmetre ölçü deliğine değdirilerek ve milimetre taksimatlı yüzü takip edilerek tanka salınır. Şakülün ürüne değdiği hissedilince durulur. Sallantı kesilince biraz daha aşağıya (3-7 cm) indirilir. Bu arada ölçü deliğindeki referans noktası hizasına şeritmetrenin milimetrik değil, tam veya yarım santimetre çizgisinde olması sağlanır. Şeritte okunan değerden, şakülün kesim değeri hane hatası yapılmadan çıkartılarak tankın gerçek boşluk ölçüsü bulunur. Gemi tanklarındaki su miktarının belirlenmesi ve numune alma işleri ise dip ölçüsü bölümünde belirtildiği şekilde yapılır.

    c) Ölçüm Sonrası Yapılacak İşlemler: Tanklarda yapılan tespitlerden sonra, yakıt miktarını kilogram olarak belirleyebilmek için aşağıdaki işlemler yapılır.

    1) +15

    C Kesafetin Bulunması: Isı ile kesafet arasında ters orantı vardır. Isı yükseldikçe kesafet düşer, ısı düştükçe kesafet yükselir. Ancak, hacimdeki değişikliğe mukabil ağırlıkta (kg) herhangi bir değişiklilik olmaz.

    +15

    C Kesafet, ebrüvet (Mezür) ısı ve kesafetinden hareketle ASTM kitabının 53 B no.lu tablosundan yararlanarak ve EK-E'de belirtilen örneğe uygun olarak belirlenir.

    2) Hacim Faktörünün Bulunması: Ölçü kitabının 53 B no.lu tablosundan yararlanarak ve EK-F'de belirtilen örneğe uygun olarak belirlenir. Okunan +15

    C kesafet, tablo 54 B'nin üst satırından aranarak işaretlenir. Bilahare tank içi ısısının değeri yine tablo 54 B'nin yan sütunundan aranarak işaretlenir. Her iki değerin kesiştiği nokta hacim faktörü olarak bulunmuş olur.

    Isı ile hacim arasında doğru orantı vardır. Isı yükseldikçe hacim de yükselir. Isı düştükçe hacim de düşer. Ancak, ağırlıkta (kg) herhangi bir değişiklik olmaz.

    3) Ağırlık Dönüşüm Faktörünün Bulunması: Tablo 53 B'de bulunan değerden 0,0011 rakamı düşüldüğü takdirde tablo 56 (in air = Ağırlık Dönüşüm faktörü) değeri bulunur. (Ağırlık hesaplamasında tablo 56'daki yoğunluğun kullanılması gerekmektedir. Tablo 56, Tablo 53 B'deki yoğunluklardan sabit 0.0011 değeri çıkartılarak hazırlanmıştır. Bu nedenle ağırlık hesaplamalarındaki yoğunluk 53 B'deki değerden 0,0011 çıkarılarak kullanılacaktır).

    4) Net Ağırlığın Hesaplanması: Ölçüsü alınan tanka ait kalibrasyon cetvelinden yakıt ve varsa su seviye karşılığı miktarları okunur. Toplam brüt hacminden suyun tekabül ettiği hacim düşülerek litre cinsinden tanktaki yakıt miktarı belirlenir. Litre cinsinden yakıt miktarı Tablo 54 B'den bulunan hacim faktörüyle çarpılır. 15

    C'deki yakıt hacmi bulunur. Daha sonra tablo 53 B'den bulunan 15

    C'deki değerden 0.0011 çıkartılarak, elde edilen yoğunluk değeri 15

    C'deki yakıt hacmi ile çarpılarak kilogram cinsinden net yakıt miktarı hesaplanmış olur.

    5) Satış Kesafeti: Isı kompansatörlü sayaçla dolum yapılan ünitelerde tablo 56 değeri satış kesafeti olarak bilgisayara girilir. Isı kompansatörü monte edilmemiş sayaçlarla dolum yapılan ünitelerde tablo 54 B ile tablo 56 da bulunan değerlerin çarpımı satış kesafeti olarak bilgisayara girilir.

    6) Ortalama Kesafet: Ortalama kesafet; yoğunluğu belli olmayan yakıtların kilogram ve litre fiyatlarına dönüştürülmesinde aşağıdaki ortalama kesafetler kullanılır.

    F-57, 83/9.1 (N.Benzin)   : 0,735 Kal. Yakıtı: 0,930

    Süper Benzin      : 0,745 Gaz yağı : 0,800

    Fuel-Oil         : 0,970 JP-4 (F-40): 0,760

    Motorin (Sivil)      : 0,845 Jet A-1 : 0,800

    F-54 (Askeri Motorin)   : 0,820 F-34 (JP-8): 0,795

    F-18, 100/130 (Avgas)   : 0,720 F-76 : 0,835

    F-46 (Mogas)      : 0,745 F-77 : 0,930

    Kurşunsuz Benzin   : 0,775

    Ancak; işletme, tank çiftlikleri ve meydanlarda yapılan teslimatlarda, teslimat anındaki gerçek kesafetler uygulanır.

    7) Paçal Dansite (Kesafet): Tankta mevcut yakıtın kesafeti ile aynı tanka gemiden tahliye edilen yakıtın karışımı sonucunda bulunacak kesafete paçal dansite denir.

    Tahliyeden sonra ölçüm yolu ile tespit edilen fiili paçal dansite ile örneğine EK-G'de yer verilen formül ile hesaplanan standart paçal dansite kontrol amacıyla karşılaştırılır. İkisi arasındaki farkın büyük olması halinde ölçü işlemleri yeniden yapılır. Ölçüm aletleri kontrol edilir.

    Ürün Alımlarında Yapılacak İşlemler

    Madde 8 - Ürün alımlarında yapılacak işlemler aşağıda belirtilmiştir:

    a) İlgili ünitece alınacak yakıt cinsine ve miktarına göre tanklar belirlenir. Yakıt hangi tanka alınacak ise tankın giriş vanası açılır, çıkış vanası kapatılır. Tank girişi hattı üzerindeki tüm vanaların açık olmaları sağlanır. Yakıt alımına başlandığında tankların üzerinde mevcut emniyet ventillerinin çalışıp çalışmadığı devamlı kontrol edilir. Belirli aralıklarla tankın üstüne çıkılarak yakıt seviyesi ölçülmek suretiyle ürün alımının sıhhatli bir şekilde devam edip etmediği izlenir.

    b) Ürün alımı bittiğinde vanalar kapatılır, boru hattı emniyeti için genleşme işlemleri sağlanır.

    c) Ürün alımını müteakip her yakıt cinsine göre belirli bir süre beklenerek tank ölçümleri yapılır. Ancak, ünitede yakıt cinsine göre tek tank bulunur ve tahliye devam ederken teslimat yapılmak zorunda kalınırsa, teslimat miktarı esas alınarak tanka giren miktar hesaplanır. Fire veya fazlalık bunun sonucu tespit edilir.

    d) Tanka alınan akaryakıt miktarı ile yük raporu miktarı karşılaştırılır. Yük raporu üzerindeki miktar için giriş fişi tanzim edilir. Tanka giren miktar yük raporuna göre eksik ise, eksik miktar kadar çıkış fişi (boru veya yol firesi olarak) tanzim edilir. Şayet tanka giren miktar yük raporundan fazla ise giriş fişi (boru veya yol fazlalığı olarak) tanzim edilir.

    Sevklerde Yapılacak İşlemler

    Madde 9 - Tankların çıkış vanası ile dolum adalarına giden boru hatları üzerindeki vanalar açılır. Teslimat ve sevklerin bitiminden sonra aynı günün akşamı sayaç indekslerine göre çıkış fişi miktarları üzerinden mutabakat sağlanır. Mutabakattan sonra tank ölçümleri yapılarak tanktan çıkmış olan akaryakıt miktarı tespit edilir.

    (Değişik fıkra: 02/08/2003 - 25187 S. R.G. Yön./1. md.) Çıkış miktarı kadar çıkış fişi tanzim edilir. Tanktan çıkan miktar, çıkış fişi miktarından fazla ise dolum firesi için çıkış fişi, az ise dolum fazlası için giriş fişi tanzim edilir.

    Boru Hattı ile Yapılacak Sevkler

    Madde 10 - Pompaj başlamadan önce her iki ünite tank ölçülerini alır, tanklarda bulunan akaryakıt miktarı tespit edilir ve karşılıklı haberleşme sonucu pompaja başlanır. Pompaj bittikten sonra her iki ünite tank ölçülerini alır ve tanklarda bulunan mal miktarını tespit eder. Malı sevk eden ünite tankından çıkan miktarı, malı alan ünitede malı aldığı tanktaki giren miktarı belirler. Her iki ünite miktarları birbirine bildirerek mutabakata geçilir. Mutabakat sağlandıktan sonra üniteler durumu bir rapora bağlar akaryakıt alan ünite tankına giren miktar kadar giriş fişi tanzim eder. Akaryakıt sevk eden ünite ise alan ünitenin giriş fişi miktarı kadar çıkış fişi düzenler.

    Sevki yapan ünite tankından çıkan miktar, alıcı ünitenin tanzim ettiği giriş fişi miktarından fazla ise aradaki fark kadar boru nakil firesi adı altında çıkış fişi düzenlenir, aradaki fark az ise boru nakil fazlası olarak giriş fişi tanzim edilir. Her halükarda fire ve fazlalıklar tank raporuna ve günlük akaryakıt hareket cetveline işlenir.

    Ölçü ve Stok İşlemlerinin Bilgisayarla Takibi

    Madde 11 - Ünitenin bir günlük tank hareketleri teslimat ve sevkiyatların bitiminden sonra tankların ölçü ve tespitleri yapılarak akaryakıt ölçü defterine yazılır. Söz konusu verilere göre bilgisayarlardan alınan giriş ve çıkış fişleri, akaryakıt hareket tablosu ve tank raporu yetkililerce imzalandıktan sonra ilgili birimlere gönderilir.

    Yürürlük

    Madde 12 - Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

    Yürütme

    Madde 13 - Bu Yönetmelik hükümlerini Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri İşletme Başkanı yürütür.

    Mevzuat Kanunlar